Слово об Устьянье

Усуйаана – мин тапталым…
Янабар
Долгуйбуттуу өрө тынным,
Дойдум миэнэ, кэрэ Янам
Күн уотугар дьиримнии
Уста сыта кылбаарыйа.
Манна суохтаан кэллим, ахтан
Киэҥ эйгэҕин үөрэ көрө,
Өбүгэлэрим тойуктарын
Эн долгуҥҥар истээри.
Яна, Яна, таптыыр эбэм,
Күн сөтүөлүүр чуумпу ньуургун
Аргыый тыыран айанныыбын,
Көй салгыҥҥын сайа тына.
Илим көрөн астынабын,
Чиргил чыыры мөхтөрөбүн,
Дууһам ыллыыр, эбэм уөрэн
Уста сыта кылбаарыйа.
                                                 Чондон
Хаһааччыйа
Чолбон сулус кэриэтэ
Үйэлэри уҥуордаан
Туругуран тураҕын
Хоту дойдум Хаһааччыйа.
Оҕо сааһым биһигэ,
Эдэр сааһым аргыһа
Нарын таптал иэйиитэ
Ахтар дойдум Хаһааччыйа.
Бастар бараммат быйаҥнаах,
Баһаам элбэх балыктаах
Уйгу быйаҥ олохтоох
Усуйаана мин дойдум.
Үлэ, үөрэх дьарыктаах,
Үтүө-мааны дьоннордоох
Талба талан сайдыбыт
Таптыыр дойдум Хаһааччыйа.
  Чондон

Саас иһэр
Саргылаах сааскы күн сарыала,
Санааны күүрдэҥҥин кынаттаа!
Эрдэһит табаһыт тыа ыала.
Этэҥҥэ сырыт диэн, эн алҕаа!
Саас кэллэ Омолой сиригэр
Сып-сылаас тыынынан илгийэн.
Тус хоту, Тимирдээх сиһигэр,
Тумулу, хапчааны ириэрэн.
 Василий Барабанский-Мээмэл сиэнэ

 
Тус Хоту
Дьүкээбил суһумар тардыһа,
Көтөбүн тус хоту, Дьааҥыбар.
Барабын долгуйа, сайыһа,
Быраһаай, мин Ийэ куоратым!
Дьокускай эбэҕэ көрсүбүт
Доҕоттор, мин баран эрэбин.
Тус Хоту куһуурда көтөбүн,
Ол онтон олустук үөрэбин.
Дойдубун, оҕобун ахтаммын,
Тулуйбат – тэһийбэт буоллум мин.
Элбэҕи эргитэ санааммын,
Эмиэ дьэ туруннум айаҥҥа.
Оо, бүгүн Кулаары булларбын,
Олустук табыллыам да этэ.
Көлүнүөм буур бэрдэ табабын,
Аһаары дайдарыам Хайырбар.
Көрсүөххэ диэритин, уолаттар,
Күн таптал сылааһа кыргыттар!
Кууһабын, ууруубун доҕордуу,
Ахтыаҕым махтана, уруйдуу,
Дьүкээбил суһумар тардыһа,
Үөрүүлээх ахтылҕан аргыстаах,
Тус Хоту, күн диэеи дьулуһа,
Төннөөрү тэринэн эрэбин.
  Мээмэл сиэнэ

Эрэл кыыма күндээрдин!
Уһуктубут Уйаандьыбар
Олох, үлэ оргуйдун,
Кэтэһиилээх куулабар
Күүппүүт кэҕэ чоргуйдун.
Киһи-сүөһү мунньустан
Күнэ ойдун Уйаандьым,
Үлэ, үөрэх мунутаан
Үөрдүн ытык Уйаандьым.
Петр Горохов-Кэһимээҕискэй
                         09.05.1990 с. Сайылык

Депутатскай
Усуйаанам улууһун
Тэбэр модун сүрэҕэ
Хоту дойдум мааныта-
Депутатскай бөһүөлэк.
Өлүү-тиллии үөһүгэр
Оҕустаран ылаҕын,
Арыт тоҥон иһийэн
Ньимиликтээн бараҕын.
Муус кыаһаан иһиттэн
Турба буруота унаарар,
Олох иһин охсуһар
Дьон баарын туоһулаан.
Ынчыктаан да ылларгын,
Өрүү тиллэн иһэҕин.
«Өлбөт» үөстээх эбиккин
Хоһуун дьонтон тирэнэн.
Сирин баайа эбии көстөн
Үүнэ, кэҥии, тигинии,
Үлэ, үөрэх бииргэ сайда,
Ньиргийэ олор, Депутатскай.
                    И.Г.Климовскай-Ылдьаа Эһээ
                                       10.07.2001 с.

Дойдум миэнэ, Усуйаана
Хорсун хоодуот дьоннордоох
Уһук хоту Усуйаана.
Баһаам элбэх сир баайдаах
Дойдум миэнэ, Усуйаана.
Кыталыкпыт уйа туттар,
Хоҥор, куба сылын аайы
Сайыныгар саара мустар
Дойдум миэнэ, Усуйаана.
Тоҕус ыйга хам ылбыт
Тоҥорууну уулларан,
Отун-маһын көҕөрпүт
Дойдум миэнэ, Усуйаана.
Үлэ-хамнас туругуран
Герой дьонун албан аата,
Сураҕырда соҕуруунан
Дойдум миэнэ, Усуйаана.
Үрүҥ кырса үксүү турдун,
Барамматын сир баайа,
Үөрдүн-көттүн куруутун
Дойдум миэнэ, Усуйаана.
Дьааҥы өрүс сүүрүгүнүү
Устан ааһар үйэлэргэ,
Сайда турдун кини өрүү
Дойдум миэнэ, Усуйаана.
 Семен Слепцов

Тапталлаах Хаһааччыйам
Үрдүк сиргэ уйаланан,
Үгүс элбэх дьиэлэнэн,
Үтүө мааны дьоннонон,
Үйэлэри уҥуордаан,
Үүнэр күндү Хаһааччыйам!
Хараҥа тымныы күннэрдээх,
Чысхаан, силлиэ аргыстаах,
Дьүкээбил уота суһумнаах,
Дириҥ, халыҥ хаар сыырдаах,
Мин дойдум – Хаһааччыйа!
Киирбэт күлүм күннэрдээх,
Эргийэ көтөр сырдыктаах,
Арыт сөрүүн, арыт куйаас,
Арыт кумаар арыалдьыттаах,
Кэрэ дойдум — Хаһааччыйа!
Көмүс хатырыгынан күлүмнүүр,
Көрүлүү оонньуур уулаах,
Дьааҥҥы тэбэ хотуннаах,
Сир аһа баайдаах,
Үтүө дойдум — Хаһааччыйа!

Маннык дьикти дойдуга,
Олорортон үөрэбин,
Алгыс нарын тылларын,
Эйиэхэ эрэ аныыбын,
Тапталлаах Хаһааччыйам!
Милютина Таня, «Дьааҥҥы кыымнара»

Мин дойдум
Күн сирин көрбүтүм
Хоту Дьаҥҥы биэрэгэр,
Хаһааччыйам сиригэр,
Лыахтыы көтө дайабын,
Оҕо сааһым кырдалынан,
Моруоскалыы хаамабын,
Даркылааҕым тыатыгар,
Төрүт өбүгэм суолунан,
Үөрэ-көтө айанныыбын,
Төрөөбүт күндү дойдубун,
Мэлдьи ахта саныыбын.
Горохова Ксения, «Дьааҥҥы кыымнара»

Усуйаанабар
Ахтар-саныыр дойдубар,
Сайын тиийэн кэллэҕэ,
Ыраас кумах кытылбар,
Оҕо-аймах муһуннаҕа.
Чуумпу, наҕыл өрүспэр,
Сөтүөлүөм да буоллаҕа!
Усуйаанам ыраас салгынын,
Ыймаахтыам да турдаҕа!
Слепцова Евдокия, «Дьааҥҥы кыымнара»

Тийэн кэллим Тумаппар
Дьэҥкир ыраас уулаах,
Чондоон эбэм үрэҕэ,
Киэҥ сырдык алыылаах,
Күндү сирим, Туматым!
Эбэм, эһэм дойдута,
Куппун-сүрбүн долгутар,
Оҕо бэйэм улаатан,
Тиийэн кэллим Тумаппар!
Хаһан, хана да буолларбын,
Ахтыам-саныам Тумаппын,
Ыраас уулаах Чондооммун,
Сырдык, чаҕыл халлаанын.
Томская Лилия, «Дьааҥҥы кыымнара»

Мин дойдум
Ыраата эрэ түстэрбин,
Дойдубун олус ахтабын:
Имэрийэр сылаас салгынын,
Сулуустаах чаҕыл халлаанын,
Хараҥа түннээх кыһынын,
Киирбэт күннээх сайынын,
Сүүрэр-көтөр биэрэкпин,
Сыыртан халыйа оонньуурбун,
Уһун суолунан хаамарбын,
Доҕоттордуун кэпсэтэрбин,
Мэлдьи ахта саныыбын.
Барабанская Виктория, «Дьааҥҥы кыымнара»

Уһук Хоту дойдуга
Сөрүүн тыалга сипсиллэн,
Сибэккилэр үүнэллэр,
Күн уотугар сырдатан,
Кэрэ лыахтар көтөллөр,
Ыраас халлаҥҥа дайаллар,
Күөрэгэйдэр, ымыылар,
Урааҥхай саха барахсан
Олох суолун тутуһар.
Уһук Хотудойдуга,
Төрөөбүт төрүт буоругар,
Хоһуун дьону туойаллар,
Хоһоонньуттар айаллар,
Төрөөбүт төрүт дойдуга,
Төрүт кырдьык тапталы,
Өрө дайар сырдыгы,
Өрүү, мэлдьи ыллыахха.
 Милютин Савва, «Дьааҥҥы кыымнара»

Хоту дойдум
Хоту дойдум сиригэр,
Муустаах муора биэрэгэр
Туундарабын киэргэтэ
Дьүкээбилм үҥкүүлүүр.
Хоту дойдум баайдардаах-
Көмүстэрдээх, алмаастаах,
Кылбаа маҥан кырсалаах,
Адаар муостаах табалаах.
Байанайдаах хоту дойдум
Сүүрэр-көтөр, көмүс хатырыктаах
Таптаан ааһар, төрүүр-үөскүүр
Сирэ буолар, мин дойдум.
Горохов Ваня, «Сайылык чэчирэ»

Хаһаачыйа
Сааһырдым диэҥҥин, эн,
Санааргыыр буолума,
Хоту сир айылҕа оҕото!
Сүһүөҕүҥ уйарын тухары
Талаһыаҥ тиийбэтэх саҕаххар.
Бар-дьону олоххо угуйар
Бу дойдуҥ, кыраайыҥ кэрэтэ,
Дьүкээбил суһумнуур долгуна
Бэйэтэ кыһыҥҥы музыка.
Саас көтөр саҥата,
Таас Дьааҥы муораҕа
Дьулуһар долгуна
Эн, булчут, дууһаҕар
Эриэккэс музыка.
Аны да кус кэтиир киэһэҕэ
Хараҕыҥ оҕолуу уоттаныа,
Хаамарыҥ-сиимэриҥ эрчимэ
Эдэри соһута сөхтөрүө.
Олохпут уон араас өрүттээх,
Ардыгар күөх сайын хаһыҥнаах.
Эн биһи аҥарардас эрэли билиэххэ,
Кырдьар саас кырыатын ууллара,
Хас күнү мичээрдээх көрсүөххэ.
Мария Горохова, Казачье

Хаһааччыйа – эн эрэ
Уһун – киэҥ сири тилийэ көтөн
Элбэҕи көрөн төнүннүм.
Биллим дьон-сэргэ майгытын
Таайдым таптал таабырынын.
Арай онно сылдьаммын
Эн угуйар ааккын,
Оҕо сааһым биһигин,
Ахтарбыттан тэйбэтим.
Хаһааччыйа эн бааргын
Ыччат ыллыыр ырыатыгар
Нарын намчы матыыба.
Хаһааччыйа эн буоллуҥ
Эдэркээн сүрэҕим
Сүүрэр сүрүн тымыра.
Билбэппин мин өссө
Инники төлкөбүн.
Арай бииргэ, чахчыга,
Андаҕайыам этэ эйиэхэ:
Таптыыр Дьааҥы өрүһүм
Үрдүк сыырын үрдүгэр
Мэндэһийэ көстөн турар
Хаһааччыйа эн эрэ
Сүрэхпиттэн сүтүөҥ суох.
Тоҕо диэтэр, эн эрэ,
Хаһааччыйам барахсан,
Истэҕин дуо? Эн бааргын
Ыччатыҥ ыллыыр ырыатыгар
Нарын-намчы матыыба.
Хаһааччыйа эн буоллуҥ
Эдэркээн сүрэҕим
Сүүрэрсүрүн тымыра
Хаһааччыйа эн эрэ.
Сардаана Горохова, Казачье
Бу мин дойдум Силээннээҕим
Ахтан кэлэн көрдөхпүнэ,
Маннык кэрэ көстүүлээх
Ынах, таба сүөһүлээх,
Сыһыы муҥунан сылгылаах
Бу мин дойдум «Силээннээҕим»-
Силээннээҕим, Сайылыгым.
Илин диэки көрдөхпүнэ,
Эбир былыт эҥэрдээх,
Хоту диэки көрдөхпүнэ,
Буор хайа буодьулаах
Бу мин дойдум «Силээннээҕим»-
Силээннээҕим, Сайылыгым.
Арҕаа диэки көрдөхпүнэ,
Арыы талах арыалаах.
Соҕуруу диэки көрдөхпүнэ,
Сулба хайа дурдалаах.
Бу мин дойдум «Силээннээҕим»-
Силээннээҕим, Сайылыгым.
Александра Томская, Казачье

 
Туматым
Кырсалыы кылбаарар
Туундара нэлэмэн иэнигэр
Туматым киэргэнэр таҥаһа
Ый тыгар кыһыҥҥы түүнүгэр
Туматым, Туматым, Туматым
Тулуурдаах дьоннордоох Туматым,
Таас-харгы тумулга бигэнэр
Чондоонум эриэккэс биэрэгэр.
Алгыс тыл ьастыҥа саҥалаах
Элэккэй эриэккэс дьоннооххун,
Тулуурдаах киэҥ холку санаалаах
Сайаҕас ыччаттаах дьоллооххун.
Чондооҥҥо мотуордаах оҥочо
Балыктыы бааллары хайытар,
Биллээххэ балыксыт буруота
Чэйдэтэ ыҥыран тыргыйар.
Кытылтан кыыл таба ыстанар
Хаас үөрэ халлааҥҥа харбаһар,
Сырсаллар хаар маҥан кырсалар,
Хабырҕаат көтөллөр хабдьылар.
Туматым, Туматым, Туматым
Тулуурдаах дьоннордоох Туматым,
Таас-харгы тумулга бигэнэр
Чондоонум эриэккэс биэрэгэр.
Семен Слепцов

 
Оҕо сааһым ахтылҕана
Өйдөөн-санан кэллим мин
Оҕо сааһым кэмнэрин,
Аламаҕай майгылаах
Хоту дойдум дьоннорун.
Хаһачыаҕа, Хаһачыаҕа
Ыҥыраллар дойдум дьоно,
Хаһачыаҕа, Хаһачыаҕа
Оҕо сааһым ааспыта.
Кэлэ сырыт ыалдьытыы,
Кэтэһэбит эйиигин дэһэллэр,
Үүттээх чэйи иһэ-иһэ
Оҕо сааһы санаһыах.
Ахтылҕаммын аһараары
Анаан-минээн мин кэллим.
Дорообото тутуҥ эрэ
Дойдйм дьоно, аймаҕым.
Ирина Абрамова, 1994 
Уруй-тускул этэбин
Тумат 60 сылыгар
Дойдум миэнэ Туматым,
Дьолум төрдө Туматым,
Үбүлүөйдээх күҥҥүнэн,
Үтүө-кэрэ киэһэнэн.
Эҕэрдэбин тиэрдэбин,
Уруй-тускул этэбин.
Дьоллоох дьоннор мустаммыт
Дьоро кэрэ киэһэни
Көҕүлүттэн тутулҕуҥ,
Көрү-нары тардыаҕыҥ.
Үбүлүөйдээх киэһэтэ
Өрөгөйө үрдээтин.
Баҕарабын бар дьоммор
Барҕа байҕал баайыныы
Бараммат быйаҥы,
Уһун дьоллоох үйэни.
Туругурууй Туматым,
Тупса-сайда чэлгий эн.
Ирина Абрамова, 2002 с.

Депутатский

Со всех сторон зажатый сопками,

На волю выбравшись вперед,

Он двинулся шагами робкими,

И ввысь рванулся из болот.

Здесь новоселья стали частыми,

И свет из человечьих гнезд,

Ночами темными, ненастными

Ты примешь, друг,

За отблеск звезд.

Нам стал родным поселок северный,

Здесь в такт мелодиям пурги

Все ходят по небу, размеренно

Сиянья яркого круги.

                       Л. Лысенко. Заря Яны, 1986 г.

 

Север мой

В вихре переметаны

Азимуты, галсы,

Взлетная

Задута полоса.

Ветер с Полоусного,

Как с цепи сорвался,

Снежные

Качает паруса.

Маленький поселок

Доверху завьюжен

И с овчинку

Кажется земля.

По охрипшим улицам

Северная стужа

Жмется,

По собачьему скуля.

Непогода в Тенкели,

Ураган в Казачьем,

В Усть-Куйге

Который день пурга –

То ли песней буйною,

То ль надрывным плачем

Стелится

По стылым берегам…

Ах, какой прекрасный!

В этом диком гневе –

Загулявший сразу

В десять вьюг! –

Край мой неразгаданный,

Север ты мой, Север,

В этом я тебя

И узнаю.

Владимир Клязьмин. Заря Яны, 1986 г.

Если говорю о Севере…

Люблю тебя, как мягкий всплеск зари,

Над спящей Леной в утренних туманах.

Люблю тебя и ты не говори,

Что это все окажется обманом.

Люблю тебя, как песни журавлей,

Что тают ночью в теплых летних звездах.

Люблю тебя и ты не сожалей,

Что мы с тобою встретились так поздно.

Люблю тебя, как разговор ручья,

Что по весне тревожил наши души,

Люблю тебя и ты, любовь моя,

Мою любовь не торопись разрушить.

Люблю тебя, как лунное кольцо,

Что нас с тобой в ночи соединило,

Люблю, от счастья бледное, лицо,

Что надо мною в час любви всходило.

Люблю тебя, а жизнь благодарю,

За этот край, что есть ты в нем такая.

И если я про Север говорю,

Так это значит про тебя, родная.

                   Виктор Вощенков, Заря Яны, 1986 г.

Осень в Устьянье

Плачет сентябрь дождем золотым,

Рыжие капли ковер ткут осенний.

Стелет туман-пелена серый дым.

Ветер все реже доносит птиц пенья.

Будто заставил играть дирижер

Тихие ноты своих музыкантов.

Будто далекий, невидимый хор

Собран из грустных, печальных талантов.

Ночью едва слышен голос зимы,

Дождик со снегом ведут разговоры.

Гаснут последние лета костры,

Осень пленила Устьянья просторы.

                         Александр Опалинский, Заря Яны, 1986 г.

 

Мой Север

Может быть, кому-то не по нраву

Лютые морозы и метели –

Мы гордимся Севером по праву

И ему верны мы с колыбели.

С детства мы не нежились в постели –

День грядущий в нартах мы встречали,

Со стадами северных оленей

По бескрайней тундре кочевали.

Под холодным северным сияньем

Для влюбленных соловьи не пели,

Но любовь свою мы повстречали

За семидесятой параллелью.

На невзгоды жизни не пугали –

Выстояли в грозное ненастье.

С поколеньем в ногу мы шагали,

Утверждая в мире наше счастье.

                       Валерий Потапов. Заря Яны, 1988 

                                                                                                                                                                                                          Мое Устьянье

В удивительном мире живу:

На закате над берегом синим

Выхожу на сырую траву,

Как мальчишка, ногами босыми.

Виновато петляет река

Под ногами. Как добрые феи,

Дремлют сопки, смотря свысока,

И с достоинством вытянув шеи…

На мгновенье замру над рекой

И в молчании двигаюсь снова:

Я боюсь расплескать тот покой

Неожиданно сказанным словам.

Еле-еле из кружев проток

Выбираюсь с последнею силой…

Вот уж, право, счастливый виток

Мне внезапно судьба отпустила.

                                             В. Клязьмин, Заря Яны, 1988г.

На Янской волне

Там, где море целуется с Яной,

В белой тундре поселок стоит.

В поединках со снежным бураном

Нерушим, как утеса гранит.

Шепчут песни винты теплоходов

На эстраде арктических вод…

Нижнеянск – золотой самородок,

Ключ от северных водных границ.

И взывает над Яной морзянка,

Словно радостный клич журавлей…

И летит позывной Нижнеянска

Над волнами суровых морей.

В. Потапов. Нижнеянск, Заря Яны, 1988 г.    

 

О Депутатском

Суровый край…

Горбатые листвянки

Ползут на склон, цепляясь за ерник.

Синеет голубика на полянке…

А ты, присев, задумался на миг:

Каким он будет в плане строгих линий?

Над скверами гонимый ветерком

Вишневый цвет…

И заполярный иней

Снаружи, над стеклянным колпаком,

И веришь, и не веришь, что морошкой

Вот так, бок о бок будут вишни зреть…

Мы в этот край пришли, чтоб хоть немножко

Теплом своей души его согреть.

                             В. Клязьмин Заря Яны, 1988 г.